06/10/2026 · VietTechies · Biên tập
Năm 1958, ở tuổi 33, Joshua Lederberg vinh dự nhận Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học nhờ những phát kiến làm sáng tỏ cấu trúc và chức năng di truyền ở vi sinh vật. Sinh ngày 23 tháng 5 năm 1925 tại Montclair, tiểu bang New Jersey, trong một gia đình có cha là Rabbi Zwi H. và mẹ là bà Esther Lederberg, ông lớn lên tại khu phố Washington Heights thuộc quận Manhattan, thành phố New York. Hành trình học tập thời niên thiếu của ông gắn liền với Trường Tiểu học 46, Trường Trung học Cơ sở 164 và Trường Trung học Stuyvesant, tạo nên một nền tảng học thuật vượt cấp ngay tại New York trước khi ông chính thức bước vào con đường nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp.
Những năm đầu học y khoa và nghiên cứu tại Đại học Columbia
Trong giai đoạn từ năm 1941 đến năm 1944, Lederberg hoàn thành chương trình cử nhân tại Columbia College, nhận bằng Cử nhân Nhân văn danh dự ngành Động vật học thuộc hệ tiền y khoa. Tiếp đó, từ năm 1944 đến năm 1946, ông theo học tại Trường Y thuộc Đại học Columbia (College of Physicians and Surgeons). Song song với chương trình đào tạo y khoa khắt khe, ông vẫn dành thời gian tham gia nghiên cứu cùng Giáo sư F.J. Ryan tại Khoa Động vật học. Những trải nghiệm này đã đặt nền móng vững chắc cho công trình nghiên cứu suốt đời của ông về cơ chế tế bào vi sinh vật và quy luật di truyền sinh học.
Hợp tác tại Yale và chặng đường di truyền học ở Wisconsin
Lederberg chuyển sang Đại học Yale với tư cách nghiên cứu viên thuộc Quỹ Jane Coffin Childs, làm việc cùng Giáo sư E.L. Tatum trong khoảng thời gian từ năm 1946 đến năm 1947. Trong thời gian nghiên cứu tại Yale, ông kết hôn với bà Esther M. Zimmer vào năm 1946 — một nhà nghiên cứu đồng nghiệp mà sau này đã bảo vệ thành công học vị tiến sĩ tại Đại học Wisconsin. Bản thân Lederberg nhận bằng Tiến sĩ tại Yale vào năm 1948. Ông gia nhập đội ngũ giảng viên của Đại học Wisconsin từ năm 1947 ở vị trí Trợ lý Giáo sư, rồi chính thức trở thành Giáo sư thực thụ vào năm 1954. Đến năm 1957, ông đứng ra thành lập Khoa Di truyền Y khoa tại Wisconsin và đảm nhiệm vị trí Trưởng khoa đầu tiên, đồng thời kiêm nhiệm vai trò Giáo sư Thỉnh giảng chương trình Fulbright tại Đại học Melbourne trong cùng năm.
Giải thưởng Nobel và bước chuyển sang Đại học Stanford
Theo tư liệu tiểu sử từ Quỹ Nobel, các công trình của Lederberg đã chứng minh những cơ chế cốt lõi về cấu trúc và chức năng di truyền ở vi khuẩn, mang về cho ông Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 1958 khi mới 33 tuổi. Đến năm 1959, Trường Y thuộc Đại học Stanford bổ nhiệm ông làm Giáo sư kiêm Trưởng khoa để gây dựng và tổ chức Khoa Di truyền của trường. Lederberg tiếp tục mở rộng tầm ảnh hưởng quản lý khi đảm nhận vị trí Giám đốc Phòng thí nghiệm Y học Phân tử Kennedy tại Stanford kể từ năm 1962.
Kết nối đa ngành giữa khoa học máy tính, vũ trụ và vai trò lãnh đạo
Lederberg không giới hạn tầm nhìn trong phạm vi di truyền học. Ông đóng góp trực tiếp vào lĩnh vực khoa học máy tính thông qua các nghiên cứu tiên phong về trí tuệ nhân tạo, đồng thời phối hợp với NASA trong các chương trình thử nghiệm tìm kiếm dấu vết của sự sống trên Sao Hỏa. Uy tín chuyên môn đưa ông đảm nhiệm nhiều trọng trách tư vấn cộng đồng, bao gồm vai trò lãnh đạo tại Hội đồng Tư vấn Nghiên cứu Y tế thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Lederberg giữ vị trí Chủ tịch Đại học Rockefeller từ năm 1978 đến năm 1990 và vinh dự nhận Huy chương Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ vào năm 1989. Ông tiếp tục cống hiến tại Rockefeller với tư cách học giả Quỹ Sackler và Giáo sư danh dự cho đến khi qua đời vào ngày 2 tháng 2 năm 2008, để lại một di sản khoa học đồ sộ kết nối giữa di truyền học phân tử, trí tuệ nhân tạo và khoa học vũ trụ.
Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: Nobel Prize
Joshua Lederberg