09/10/2026 · VietTechies · Biên tập
Vào cuối năm 1974, Paul Allen—khi đó đang là lập trình viên tại Honeywell—tình cờ nhìn thấy tạp chí Popular Electronics số tháng 1 năm 1975 trong lúc đi qua Quảng trường Harvard. Bìa tạp chí in hình Altair 8800, chiếc máy tính mới do hãng Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) sản xuất và được công nhận là máy vi tính thương mại đầu tiên trên thế giới. Allen lập tức mua tờ tạp chí rồi đến thẳng ký túc xá Currier House tại Đại học Harvard để khoe bài viết với người bạn thời trung học Bill Gates. Tờ tạp chí năm đó đã châm ngòi cho một dự án làm thay đổi hoàn toàn máy tính cá nhân, biến một thú vui của những người yêu công nghệ thành một ngành công nghiệp phần mềm thương mại thực thụ.
Phát hiện ở Quảng trường Harvard
Khi Allen đưa tờ tạp chí cho Gates xem tại Currier House, cả hai lập trình viên lập tức nhận ra một thách thức kỹ thuật lớn nhưng cũng đi kèm cơ hội thương mại đầy tiềm năng. MITS đã chế tạo được bộ khung phần cứng cho một chiếc máy vi tính nhỏ gọn, nhưng hệ thống này lại thiếu phần mềm lập trình cấp cao giúp người dùng viết và thực thi mã nguồn một cách dễ dàng. Gates liền liên hệ với MITS ở Albuquerque, bang New Mexico, ngỏ ý muốn trình diễn một phiên bản hoạt động của ngôn ngữ lập trình BASIC được tối ưu riêng cho Altair 8800. Dù vậy, ngay tại thời điểm Gates đưa ra lời chào hàng, cả ông lẫn Allen đều chưa sở hữu chiếc máy Altair 8800 nào, và họ cũng chưa hề viết một trình thông dịch nào cho nền tảng này.
Cuộc đua nước rút trong tám tuần
Để xây dựng một trình thông dịch hoàn chỉnh mà không có phần cứng thực tế trong tay, Allen và Gates phải mô phỏng môi trường của Altair 8800 trên các thiết bị máy tính khác. Cùng với sự hợp tác của lập trình viên Monte Davidoff, nhóm đã làm việc dồn dập trong suốt tám tuần để viết nên trình thông dịch phần mềm từ con số không. Họ soạn thảo mã nguồn để dịch các câu lệnh BASIC thành lệnh máy chuyên biệt mà bộ xử lý của Altair yêu cầu, hoàn toàn dựa trên thông số kỹ thuật phần cứng chứ không hề thử nghiệm trực tiếp trên hệ thống thật. Vì không có chiếc máy Altair thực tế nào, toàn bộ mã nguồn phần mềm này chưa từng được kiểm thử trên phần cứng máy vi tính thật cho đến tận buổi trình diễn.
Cuộc kiểm thử tại Albuquerque
Ngay khi giai đoạn phát triển kéo dài tám tuần kết thúc, Allen đã lên đường đến Albuquerque để trình bày bản hoàn thiện của trình thông dịch tại trụ sở MITS. Lần đầu tiên nạp mã nguồn vào một chiếc máy vi tính Altair 8800 thực sự ngay trong buổi họp, Allen nín thở theo dõi trình thông dịch khởi tạo và thực thi các lệnh phần mềm một cách mượt mà mà không làm sập máy. Ấn tượng trước màn trình diễn trực tiếp thành công, MITS đã ký hợp đồng phân phối phần mềm dưới tên gọi Altair BASIC, mang về bản quyền thương mại đầu tiên cho bộ mã nguồn của hai ông.
Sự ra đời của Micro-Soft
Sau thỏa thuận bản quyền với MITS, Allen chuyển đến sống tại Albuquerque, còn Gates cũng sớm rời Đại học Harvard để đến New Mexico toàn thời gian cùng bạn. Hai đối tác đã cùng nhau thành lập công ty tại Albuquerque, đặt tên là Micro-Soft—từ ghép giữa "microcomputer" (máy vi tính) và "software" (phần mềm). Công ty trẻ này nhanh chóng đi vào hoạt động và bắt đầu tuyển dụng nhân sự, thu về tổng doanh thu 16.005 USD tính đến cuối năm 1976.
Sự triển khai thành công của Altair BASIC đã chứng minh rằng phần mềm máy vi tính hoàn toàn có thể tồn tại như một sản phẩm thương mại độc lập, mang lại giá trị kinh tế mà không cần gắn liền với việc sản xuất phần cứng. Bằng cách biến tám tuần làm việc tập trung thành một thỏa thuận kinh doanh với MITS, Allen và Gates đã đặt nền móng cho mô hình cấp bản quyền phần mềm—định hình nên quỹ đạo phát triển đưa công ty vươn xa khỏi Albuquerque và trở thành gã khổng lồ Microsoft sau này.
Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: History of Microsoft