28/09/2026 · VietTechies · Biên tập
Khi hình dung về lịch sử khoa học, nhiều người thường nghĩ đến một đột phá: bài báo được ca ngợi, phòng thí nghiệm, hoặc nhà khoa học vẫn được nhớ đến rất lâu sau khi công trình của họ hoàn tất. Nhưng lịch sử khoa học còn tồn tại dưới những hình thức lặng thầm hơn. Nó hiện diện trong các bản thảo viết tay, báo cáo kỹ thuật, ảnh, bản chép lời phỏng vấn, tranh vẽ và những dụng cụ từng được sử dụng trong phòng thí nghiệm. Tất cả cho thấy không chỉ khoa học đã phát hiện điều gì, mà con người đã thực hành, ghi chép, truyền đạt và tiếp nối tri thức ra sao.
Một thư viện lớn hơn danh sách các khám phá
Các bộ sưu tập của Science History Institute giúp mở ra bức tranh rộng hơn về lịch sử ấy. Thư viện Othmer lưu giữ hơn 150.000 cuốn sách và tạp chí hiện đại bằng 15 ngôn ngữ, cùng những tư liệu khó tìm như sổ mẫu thuốc nhuộm và các báo cáo kỹ thuật. Bộ sưu tập sách quý hiếm có hơn 7.000 đầu sách về hóa học, xuất bản từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 19. Trong bộ sưu tập bản thảo giả kim thuật đang được mở rộng còn có những tài liệu do chính Sir Isaac Newton viết tay.
Những tư liệu này không tạo thành một chuỗi đơn giản gồm các thành tựu nổi tiếng. Một báo cáo kỹ thuật có thể cho thấy những vấn đề thực tế xoay quanh một quy trình công nghiệp. Một cuốn sổ mẫu có thể lưu lại dấu vết của những vật liệu mà nếu không có cuốn sổ ấy có thể sẽ không còn được biết đến. Một bản thảo có thể kết nối nhân vật lớn với hành động cụ thể của việc viết, sửa và lưu giữ một ý tưởng.
Lịch sử nằm giữa những dòng tít
Kho lưu trữ của Viện gồm các tài liệu, ảnh và hình ảnh chuyển động gắn với những cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức. Hơn 200 năm lịch sử khoa học được phản ánh trong các thùng hồ sơ xếp dài khoảng một dặm rưỡi, bao gồm giấy tờ của Dow Chemical Company, Rohm & Haas Company và International Union of Pure and Applied Chemistry. Các bộ sưu tập cũng có tư liệu về những nhà khoa học nhập cư như Georg Bredig, cùng hình ảnh và tư liệu liên quan đến 150 người đoạt giải Nobel.
Bộ sưu tập lịch sử truyền miệng bổ sung một chiều cạnh khác. Với hơn 1.200 cuộc phỏng vấn từ năm 1979, nơi đây ghi lại những trải nghiệm có thể chưa từng xuất hiện trong các ấn phẩm chính thức. Các nhà sử học chuyên nghiệp thực hiện phỏng vấn, biên tập bản chép lời và phát triển chúng thành những câu chuyện đời chi tiết. Những lời kể này có thể làm sáng tỏ cách làm việc trong khoa học cũng như các trải nghiệm bị bỏ quên mà hồ sơ thông thường không ghi nhận.
Những hiện vật khiến khoa học trở nên hữu hình
Ý tưởng ấy không chỉ gắn với giấy tờ. Viện lưu giữ hơn 500 tác phẩm nghệ thuật, từ tranh vẽ các nhà giả kim thế kỷ 17 đến những bức tranh màu nước Trung Quốc thế kỷ 19 mô tả các quy trình kỹ thuật. Bộ sưu tập bảo tàng còn có các dụng cụ và hiện vật khoa học, từ một chiếc vòng tay Bakelite nhỏ nhắn đến một khối phổ kế cỡ lớn.
Đây là một suy ngẫm mang tính biên tập, không phải quy luật áp dụng cho mọi trường hợp: muốn hiểu khoa học, cần chú ý đến những dấu vết mà nó để lại. Các phát hiện rất quan trọng, nhưng những đồ vật, hồ sơ, hình ảnh và tiếng nói xung quanh chúng cũng vậy. Việc bảo tồn các dấu vết ấy mang đến cho những nhà nghiên cứu tương lai nhiều hơn một danh mục kết quả. Nó mở ra cái nhìn đầy đủ hơn về lao động của con người đã giúp tri thức hình thành như thế nào.
Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: About Our Collections