09/10/2026 · VietTechies · Biên tập
Vào tháng 10 năm 1988, Dave Cutler, kiến trúc sư trưởng đứng sau hệ điều hành VAX/VMS của hãng Digital Equipment Corporation (DEC), đã gia nhập Microsoft cùng một nhóm khoảng 20 kỹ sư. Trước đó không lâu, DEC quyết định hủy bỏ dự án MICA — dự án được định hướng kế thừa VMS — khiến nhóm kỹ sư nòng cốt của Cutler phải tìm kiếm phương hướng phát triển mới. Theo tài liệu lịch sử, Microsoft ban đầu chiêu mộ Cutler với một nhiệm vụ cụ thể: phát triển hệ điều hành thế hệ tiếp theo để thay thế OS/2. Thay vì xây dựng trên nền tảng phần mềm 16-bit sẵn có, Cutler đã mang tư duy kiến trúc máy tính mini cao cấp và tầm nhìn tái thiết từ con số không tới bản doanh Redmond.
Cuộc chia tay DEC và hành trình đến Microsoft
Khi Cutler đặt chân đến Microsoft vào tháng 10 năm 1988, các hệ điều hành dành cho máy tính cá nhân thời đó vẫn bị bủa vây bởi giới hạn của mã nguồn 16-bit cùng di sản của MS-DOS. Trước đó, Cutler đã gây dựng danh tiếng lẫy lừng trong ngành công nghệ tại Digital Equipment Corporation trên cương vị kiến trúc sư trưởng của VAX/VMS, dẫn dắt những thiết kế hệ điều hành tiên tiến nhất cho đến khi DEC dừng dự án MICA. Nhận thấy cơ hội mới sau khi MICA bị hủy bỏ, Microsoft đã tuyển dụng Cutler cùng khoảng 20 đồng nghiệp của ông từ DEC. Ban đầu, Microsoft giao cho nhóm dự án phát triển phiên bản tiếp theo cho OS/2, phù hợp với cam kết hợp tác liên doanh lúc bấy giờ giữa Microsoft và IBM. Tuy nhiên, Cutler và các đồng sự nhanh chóng nhận ra hệ sinh thái phần mềm PC hiện hành — với giới hạn bộ nhớ của MS-DOS và hệ thống tập tin File Allocation Table (FAT) đơn sơ — hoàn toàn không thể mở rộng để đáp ứng nhu cầu khắt khe của doanh nghiệp.
Từ bỏ OS/2 để xây dựng nhân 32-bit hoàn toàn mới
Thay vì tìm cách sửa đổi OS/2 hay thỏa hiệp với những hạn chế của MS-DOS, Cutler đã đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt: loại bỏ hoàn toàn các kiến trúc cũ kỹ. Ông chỉ đạo đội ngũ của mình xây dựng một hệ điều hành 32-bit hoàn toàn mới ngay từ nền móng. Để khắc phục điểm yếu về độ tin cậy của DOS, nhóm kỹ sư của Cutler đã giới thiệu hệ thống tập tin NTFS, được thiết kế chuyên biệt nhằm thay thế FAT nhờ bổ sung khả năng bảo mật tệp nâng cao cùng cơ chế khôi phục hệ thống hiệu quả. Nhân hệ điều hành mới này cô lập các tiến trình hệ thống trong các vùng bộ nhớ được bảo vệ, mang lại khả năng đa luồng thực sự và sự ổn định cao, tối ưu hóa triệt để sức mạnh của các vi xử lý 32-bit hiện đại mà không hề dính dáng đến mã nguồn 16-bit cũ.
Màn ra mắt của Windows NT
Microsoft chính thức công bố thành quả của Cutler vào tháng 7 năm 1992 tại Hội nghị Nhà phát triển Chuyên nghiệp (Professional Developers Conference) diễn ra ở San Francisco, đồng thời phân phối các bản beta của Windows NT Workstation cho các lập trình viên. Phiên bản thương mại chính thức được phát hành vào năm 1993 dưới tên gọi Windows NT 3.1. Trong suốt thập niên 1990, Microsoft duy trì hai hướng phát triển song song: các phiên bản Windows dành cho người dùng cá nhân như Windows 95 và Windows 98 vẫn giữ lại mã nguồn 16-bit kế thừa từ Windows 3.1 và MS-DOS, trong khi Windows NT hướng tới các máy chủ doanh nghiệp và máy trạm cấu hình cao. Kiến trúc vững chắc của Cutler đã chứng minh sự bền bỉ vượt trội trong môi trường doanh nghiệp, khẳng định tầm nhìn đúng đắn khi xây dựng một nhân hệ điều hành hiện đại tách biệt hoàn toàn khỏi MS-DOS.
Di sản kiến trúc vượt thời gian
Hai nhánh phát triển hệ điều hành riêng biệt của Microsoft cuối cùng đã hợp nhất vào năm 2001 với sự ra đời của Windows XP. Bằng cách tích hợp các tính năng giao diện người dùng cá nhân lên nền tảng kiến trúc 32-bit của Cutler, Windows XP đã chính thức loại bỏ dòng sản phẩm MS-DOS cũ kỹ và thống nhất toàn bộ các phiên bản Windows dưới một mã nguồn duy nhất. Quyết định bác bỏ phương án nâng cấp nhỏ lẻ cho OS/2 để tạo nên một hệ thống hoàn toàn mới vào năm 1988 của Cutler đã mang lại quả ngọt nhiều thập kỷ sau đó. Các phiên bản Windows hiện đại ngày nay vẫn tiếp tục vận hành dựa trên nền móng kiến trúc do Cutler tạo ra, chứng minh rằng một thiết kế sạch sẽ và hướng tới tương lai có thể trường tồn qua nhiều thế hệ phần mềm.
Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.