08/10/2026 · VietTechies · Biên tập
Năm 1976, Ủy ban Doanh nghiệp Quốc gia Anh (National Enterprise Board) đã can thiệp bằng một khoản đầu tư nhằm giải cứu công ty Sinclair Radionics của Clive Sinclair đang gặp khó khăn tài chính. Sự can thiệp này vô tình khởi đầu một hành trình đầy trắc trở cho chiếc máy vi tính về sau mang tên Grundy NewBrain—một cỗ máy sở hữu thiết kế kỹ thuật xuất sắc nhưng lại bị kìm hãm bởi sự thiếu ổn định trong quản lý nhà nước.
Chuyển giao quyền sở hữu và sự quản lý của nhà nước
Đến năm 1978, Ủy ban Doanh nghiệp Quốc gia đồng ý tài trợ phát triển hoàn chỉnh chiếc máy tại Radionics, giao phần thiết kế phần cứng cho Mike Wakefield và kỹ thuật phần mềm cho Basil Smith. Tuy nhiên, các đợt tái cơ cấu doanh nghiệp liên tục luân chuyển dự án dở dang này qua lại giữa nhiều đơn vị thuộc sở hữu nhà nước. Quyền sở hữu lần lượt chuyển từ Sinclair Electronics sang Thandar Electronics, rồi tiếp tục sang Newbury Laboratories.
Khi Tập đoàn Truyền thông Anh (BBC) khởi xướng dự án phổ cập tin học, bản yêu cầu kỹ thuật cho máy vi tính BBC năm 1981 đã được xây dựng sát theo thiết kế của NewBrain. Thế nhưng Newbury lại gặp trễ tiến độ nghiêm trọng do sự cố sản xuất linh kiện với các mảng logic chưa cam kết (ULA) tùy chỉnh. Acorn đã giành được hợp đồng của BBC thay cho Newbury, khiến chiếc NewBrain mất đi khách hàng ra mắt dự kiến.
Số thực dấu phẩy động cơ số 256 và I/O dạng luồng
Grundy Business Systems mua lại bản quyền thiết kế vào cuối năm 1981 và chính thức trình làng cỗ máy vào mùa hè năm 1982. Dù mang nguồn gốc quan liêu phức tạp, NewBrain lại sở hữu kiến trúc kỹ thuật vô cùng ấn tượng. Grundy tung ra nhiều cấu hình phần cứng khác nhau, trong đó có Model AD tích hợp sẵn một màn hình hiển thị huỳnh quang chân không 16 ký tự ngay trên lớp vỏ máy, giúp thiết bị vận hành di động mà không cần tới màn hình ngoài.
Dưới góc độ kiến trúc, bộ đôi thiết kế Wakefield và Smith đã xây dựng một nền tảng mạnh mẽ khác thường. Các phép toán sử dụng số thực dấu phẩy động cơ số 256 lưu trữ trong 6 byte—gồm 5 byte cho phần số cơ bản và 1 byte cho dấu cùng số mũ—đạt độ chính xác tới 12 chữ số cùng dải động biến thiên từ 10⁻¹⁵⁰ đến 10¹⁵⁰. Trong bài kiểm thử hiệu năng PCW Benchmark 8, NewBrain hoàn thành trong 7,0 giây, vượt xa kết quả 25,3 giây của ZX Spectrum. Không những thế, toàn bộ hệ thống vào/ra (I/O) đều được thiết kế theo dạng luồng dữ liệu độc lập và trực giao, cho phép phần mềm thay thế linh hoạt các thiết bị như màn hình, bàn phím hay ổ băng cassette.
Ách tắc nguồn cung và xung đột tiếp thị
Mặc dù vượt trội về mặt kỹ thuật, Grundy lại chật vật trong việc biến tốc độ phần cứng thành thành công thương mại. Sự phối hợp nội bộ nhanh chóng chệch hướng khi bộ phận tiếp thị đưa ra những hứa hẹn vượt xa tiến độ thực tế của đội ngũ kỹ thuật. Bộ phận tiếp thị thông báo rằng hệ điều hành CP/M sẽ sẵn sàng vào tháng 1 năm 1983, gây ngỡ ngàng cho nhóm kỹ sư vốn đặt mục tiêu phát hành vào tháng 4.
Khi lượng đơn đặt hàng trước tăng vọt vào mùa Giáng sinh năm 1982, Grundy nâng mục tiêu sản xuất lên 10.000 máy mỗi tháng, nhưng tình trạng nghẽn chuỗi cung ứng nghiêm trọng đã lập tức làm ngưng trệ việc giao hàng. Ổ băng cassette đáng tin cậy từ Nhật Bản bị kéo dài thời gian cung ứng tới 26 tuần, khiến lượng hàng về chỉ nhỏ giọt 120 chiếc một tháng. Đại lý nhận được phần cứng trong tình trạng gần như không có tài liệu quảng cáo, ít sách hướng dẫn và hỗ trợ phần mềm vô cùng hạn chế.
Sự nghiệp ngắn ngủi trong quy hoạch kinh tế tập trung
Khoảng 50.000 chiếc NewBrain đã được bán ra trong các lĩnh vực khoa học, doanh nghiệp và giáo dục trước khi Grundy phá sản vào năm 1983. Bộ Thương mại Angola từng đưa cỗ máy này vào vận hành trong giai đoạn 1981–1984 để quản lý quy hoạch kinh tế tập trung thay cho các hệ thống máy tính lớn (mainframe) đắt đỏ hơn nhiều. Lượng hàng tồn kho còn lại được công ty Tradecom của Hà Lan mua lại để cung cấp cho các trung tâm đào tạo tin học, trong khi kế hoạch xây dựng nhà máy tại Ấn Độ đã không bao giờ trở thành hiện thực. NewBrain vẫn là một minh chứng lịch sử điển hình cho thấy một kiến trúc tiên tiến và độ chính xác cao có thể bị hủy hoại ra sao trước những thất bại của chuỗi cung ứng và sự biến động trong quản lý hành chính nhà nước.
Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: Grundy NewBrain