30/09/2026 · VietTechies · Biên tập
Claudia Goldin xem sự nghiệp của mình như một dạng công việc thám tử: lần theo những dấu vết không trọn vẹn cho đến khi một bức tranh lịch sử xã hội rộng lớn dần hiện ra. Theo bài tiểu sử của Nobel Prize, bản năng ấy khởi đầu từ niềm say mê bảo tàng thời thơ ấu, đưa bà qua ngành vi sinh vật học và kinh tế học, rồi cuối cùng dẫn đến các kho lưu trữ, nơi bà tìm kiếm bằng chứng về lao động của phụ nữ.
Từ vi sinh vật đến thị trường
Lớn lên ở New York, Goldin bị cuốn hút bởi các bảo tàng và những bí ẩn của quá khứ. Khi học trung học cơ sở, cuốn Microbe Hunters của Paul de Kruif khiến bà hình dung tương lai của mình trong ngành vi khuẩn học. Bà theo học ngành vi sinh vật học tại Cornell, nhưng cuộc gặp với nhà kinh tế học Alfred Kahn đã chuyển hướng sự tò mò ấy. Sự hào hứng của Kahn đối với việc dùng kinh tế học để khám phá những sự thật khuất lấp đã mở ra cho bà một lĩnh vực điều tra mới. Goldin rời kính hiển vi để đến với thư viện, kho tư liệu và về sau là những bộ dữ liệu điện tử quy mô lớn.
Con đường của bà không đi theo một kế hoạch định sẵn. Tại University of Chicago, Goldin bắt đầu chương trình sau đại học về tổ chức công nghiệp và điều tiết, rồi chuyển sang lịch sử kinh tế. Luận án của bà phát triển từ một bài tiểu luận học kỳ về chế độ nô lệ cùng quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa ở miền Nam Hoa Kỳ trước Nội chiến. Sau đó, tại University of Wisconsin–Madison và Princeton, bà tiếp tục nghiên cứu gia đình, lao động, giáo dục và biến đổi kinh tế, đồng thời tìm kiếm câu hỏi có ý nghĩa sâu sắc nhất đối với mình.
Những bằng chứng từng bị thiếu vắng
Goldin dần nhận ra rằng tư liệu lịch sử khiến lao động của phụ nữ trở nên đặc biệt khó nhìn thấy. Họ xuất hiện trong dữ liệu khi còn trẻ và độc thân, hoặc khi đã góa chồng, nhưng công việc của họ thường mờ đi sau khi kết hôn. Các thống kê điều tra dân số đã công bố cũng chưa hoàn chỉnh, nhất là đối với lao động không được trả công, hoạt động trong doanh nghiệp gia đình, việc đồng áng, công việc hưởng lương theo sản phẩm và những thay đổi trong cách định nghĩa việc làm.
Để tìm bằng chứng trực tiếp hơn, bà đến National Archives. Goldin kể lại một giai thoại vào năm 1981: do công cụ tra cứu hồ sơ còn thiếu nhiều thông tin, một nhân viên tìm kiếm đã mời bà vào khu lưu trữ. Tại đó, bà phát hiện những thùng tài liệu chứa các khảo sát gốc của Women’s Bureau. Biểu mẫu ghi nhận trình độ học vấn, thu nhập và kinh nghiệm của người lao động, cùng cách doanh nghiệp đối xử với phụ nữ đã kết hôn cũng như các vấn đề về giới và chủng tộc. Những hồ sơ này trở thành một phần trong khối bằng chứng rộng hơn về các quy định hạn chế phụ nữ đã kết hôn đi làm, lịch sử việc làm và chênh lệch tiền lương.
Lắng nghe những biểu mẫu
Cuộc tìm kiếm tiếp tục ở những nơi ít hiển nhiên hơn. Goldin sử dụng danh bạ thành phố và danh bạ doanh nghiệp để nhận diện những phụ nữ có công việc bị che khuất sau nghề nghiệp của người chồng. Bà cũng lần theo manh mối đến các thùng khảo sát nằm trong một tủ chứa đồ gần văn phòng của mình tại University of Pennsylvania. Theo mô tả của bà, phần lớn quá trình này là công việc thu thập thủ công theo lối truyền thống: ghép nối biểu mẫu, danh bạ và những hồ sơ rời rạc để dựng lại lịch sử lao động của phụ nữ từ thập niên 1790 đến hiện tại.
Bài học có thể rút ra ở đây là một suy ngẫm biên tập, không phải công thức áp dụng cho mọi trường hợp: những câu hỏi quan trọng đôi khi đòi hỏi sự kiên nhẫn với bằng chứng chưa hoàn hảo và sự chú ý đến những gì các thước đo tiêu chuẩn đã bỏ qua. Công trình của Goldin cho thấy khám phá có thể bắt đầu khi nhà nghiên cứu coi khoảng trống trong dữ liệu là một manh mối. Tư liệu mang tính quyết định không nhất thiết phải gây ấn tượng mạnh; đó có thể chỉ là một biểu mẫu bị quên lãng, một mục danh bạ ít ai để ý hoặc một thùng hồ sơ nằm ngay gần nơi người ta làm việc mỗi ngày.
Ảnh đầu bài: minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: Nobel Prize
Claudia Goldin