FAQ của Apache từng nói cái tên nghĩa là ‘a patchy server’. Nhà đồng sáng lập lại kể cái tên đến từ phim tài liệu về Geronimo.

12/10/2026 · VietTechies · Biên tập

Năm 1997, trang câu hỏi thường gặp (FAQ) chính thức của Apache HTTP Server giải thích tên dự án bằng ba câu ngắn: “Một cái tên dễ thương, gọi mãi thành quen. Apache là ‘A PAtCHy server’. Nó dựa trên một số code có sẵn và một loạt ‘patch files’.” (“A patchy server” nghĩa là “một server chắp vá”.) Một năm trước đó, Apache đã trở thành web server được dùng nhiều nhất theo khảo sát của Netcraft.

FAQ không giữ mãi câu trả lời ấy. Một phiên bản về sau gọi câu chơi chữ này là cách giải thích “được nhiều người chấp nhận hơn (dù không đúng)”. Ngày nay, Quỹ Phần mềm Apache (ASF), tổ chức hình thành từ chính dự án này, cho biết nhà đồng sáng lập Brian Behlendorf là người đầu tiên dùng tên Apache, còn chuyện “patchy server” là một tin đồn: “tin đồn thành giai thoại, rồi giai thoại thành truyền thuyết”. Theo Behlendorf, cái tên bắt nguồn từ một bộ phim tài liệu về Geronimo, và nhiều thập kỷ sau, lời kể ấy nằm ở tâm điểm của những ý kiến phản đối tên gọi này.

Tám quản trị viên web và một server giậm chân tại chỗ

Tháng 2 năm 1995, phần mềm máy chủ phổ biến nhất trên web là chương trình HTTP daemon do Rob McCool viết tại Trung tâm Quốc gia về Ứng dụng Siêu máy tính (NCSA) thuộc Đại học Illinois. Theo phần lịch sử của dự án Apache, việc phát triển chương trình này “đã đình trệ sau khi Rob rời NCSA vào giữa năm 1994”. Các quản trị viên web đang chạy phần mềm của NCSA đã tự viết thêm phần mở rộng và bản sửa lỗi, rồi một nhóm nhỏ trong số họ bắt đầu phối hợp những thay đổi ấy qua email, dưới dạng các bản vá (patch).

Behlendorf và Cliff Skolnick lập một mailing list và tạo tài khoản đăng nhập trên một máy tính đặt ở vùng Vịnh San Francisco, bang California, với băng thông do HotWired tài trợ. Đến cuối tháng 2, tám người đóng góp chủ chốt đã thành lập Apache Group: Behlendorf, Roy T. Fielding, Rob Hartill, David Robinson, Skolnick, Randy Terbush, Robert S. Thau và Andrew Wilson. Tháng 4 năm 1995, nhóm phát hành bản công khai đầu tiên, phiên bản 0.6.2: NCSA httpd 1.3 cộng thêm những bản sửa lỗi và cải tiến đã được công bố mà nhóm thấy đáng đưa vào.

Giai đoạn chắp vá ấy không kéo dài. Giữa năm 1995, nhóm chuyển sang bộ code server mới của Thau, có tên mã Shambhala. Nền tảng mới này có cấu trúc mô-đun, một giao diện lập trình ứng dụng (API) cho các phần mở rộng và cơ chế cấp phát bộ nhớ theo vùng nhớ (pool). Shambhala còn dùng mô hình tiến trình pre-forking thích ứng. Pre-forking nghĩa là khởi động sẵn các tiến trình xử lý trước khi yêu cầu gửi đến, nhờ đó server không phải tạo một tiến trình mới cho mỗi yêu cầu. Apache 1.0 ra mắt ngày 1 tháng 12 năm 1995. Cuộc khảo sát tháng 4 năm 1996 của Netcraft ghi nhận hơn 150.000 server, trong đó Apache và các bản phái sinh chiếm 29%, vượt mức 26% của NCSA.

Câu chơi chữ hợp với những tháng đầu

Câu chơi chữ này nghe xuôi tai vì nó đúng một nửa. Những bản phát hành đầu tiên quả thật là server của NCSA cộng thêm một chồng bản vá, và trang dòng thời gian của chính ASF đến nay vẫn gắn cái tên với những bản vá ấy: “Do đó, ban đầu mới có cái tên Apache, bởi nó là ‘a patchy server’. Ít ra thì truyền thuyết kể như vậy.”

Nhưng chính bản FAQ năm 1997, vốn lấy câu đùa ấy làm câu trả lời, cũng viết: “Tuy nhiên, giờ đây chúng tôi đã có server của riêng mình, và dự án phần lớn đã là của chính chúng tôi.” Đến lúc đó, câu chơi chữ đã đúng với những tháng đầu của dự án hơn là với chính server mang cái tên Apache.

Câu trả lời chính thức đã thay đổi thế nào

FAQ thay đổi theo từng bước. Vào ngày cuối cùng của năm 1999, một lập trình viên commit một chỉnh sửa kèm dòng mô tả: “Thử giải quyết những lo ngại về việc dùng cái tên.” Chỉnh sửa này thêm một nghĩa thứ hai: với nhiều lập trình viên, cái tên còn gợi một liên tưởng đầy tôn kính tới bộ tộc Apache, mà FAQ mô tả là “nổi tiếng với tài chiến lược quân sự vượt trội và sức bền bất tận”.

Một phiên bản sau đó đảo lại thứ tự. Bản này nhắc đến bộ tộc trước tiên, viết rằng cái tên “được chọn vì lòng tôn trọng dành cho bộ tộc Apache của người da đỏ bản địa châu Mỹ”, rồi mới quay sang câu chơi chữ: “Thứ đến, và được nhiều người chấp nhận hơn (dù không đúng), đây được xem là một cái tên dễ thương, gọi mãi thành quen.”

Trang lịch sử của ASF giờ đây ghi nhận Behlendorf là người đầu tiên dùng cái tên này. Trang này viết rằng khi Apache lớn dần lên từ những bản vá áp vào server của NCSA, một câu chơi chữ về cái tên cũng lan truyền, “kèm theo tin đồn rằng ‘Apache’ thật ra có nghĩa là ‘a patchy server’”.

Lời kể của Behlendorf

Behlendorf kể lại câu chuyện của mình trong “Trillions and Trillions Served”, bộ phim tài liệu năm 2020 về ASF. Theo bản chép lời của FOSS Force, một trang tin về mã nguồn mở, ông nói: “Tôi vừa xem một bộ phim tài liệu về Geronimo và những ngày cuối cùng của một bộ tộc người Mỹ bản địa tên là Apache, đúng không, những người đã gục ngã trước cuộc xâm lược từ phương Tây, từ Hoa Kỳ, và họ là bộ tộc cuối cùng từ bỏ lãnh thổ của mình. Với tôi, câu chuyện ấy gần như là một hình ảnh lãng mạn tượng trưng cho những gì tôi cảm thấy chúng tôi đang làm với dự án web server này.” Theo The Register, ông muốn một cái tên lãng mạn hơn một thuật ngữ kỹ thuật kiểu như “spider”.

Đó là ký ức ông kể lại khoảng 25 năm sau sự việc. Cách ASF kể hiện nay cũng theo đúng trình tự ấy: cái tên có trước, câu chơi chữ đến sau.

Khi lời tôn vinh lại thành vấn đề

Tháng 1 năm 2023, ba thành viên của Natives in Tech, một tổ chức phi lợi nhuận ở Mỹ, đề nghị ASF đổi tên. Dẫn lại lời kể của Behlendorf trong bộ phim tài liệu, Adam Recvlohe, Holly Grimm và Desiree Kane gọi đó là “một cách miêu tả ‘lãng mạn’ kiểu phim cao bồi spaghetti, nói thẳng ra là lỗi thời, về một cộng đồng vẫn đang tồn tại và đầy sức sống như thể họ đã chết và biến mất”. Ba người cũng viện dẫn chính bộ quy tắc ứng xử của ASF, vốn đề nghị các thành viên cẩn trọng khi lựa chọn từ ngữ. Một người phát ngôn của ASF nói với The Register: “Chúng tôi ghi nhận những lo ngại từ phía người Mỹ bản địa và đang lắng nghe.”

Ngày 18 tháng 7 năm 2024, hội đồng quản trị ASF thông báo sẽ ngừng dùng logo hình chiếc lông vũ. ASF viết rằng “việc Quỹ sử dụng chủ đề hoặc ngôn từ của người bản địa là không phù hợp”, nhưng quỹ “không đổi tên tổ chức vào lúc này”. Theo ASF, việc đổi tên sẽ đi kèm “một cái giá không hề nhỏ” và gần như hoàn toàn phải do các tình nguyện viên dẫn dắt. Ngày 11 tháng 9 năm 2025, ASF giới thiệu logo mới: một chiếc lá sồi.

Thông báo năm 2025 còn đưa ra một lý do đặc thù của ngành phần mềm. ASF viết rằng nếu rời khỏi tên miền apache.org, “những tác động tới bảo mật của chuỗi cung ứng phần mềm toàn cầu” sẽ “khiến việc thay đổi trở nên không thực tế”. Quỹ cho biết thêm, các dự án của mình sẽ giữ những cái tên đã quen thuộc “vì những lo ngại về bảo mật và vì sự liên tục của hệ sinh thái phần mềm”.

Cái giá của việc đổi tên

Khảo sát tháng 7 năm 2026 của Netcraft vẫn ghi nhận Apache HTTP Server có mặt trên 12,10% số website đang hoạt động. Qua ba thập kỷ, lời giải thích về cái tên đã được viết lại ít nhất ba lần, ngay trong tài liệu của chính dự án, nơi ai cũng có thể đọc lại các phiên bản cũ. Riêng cái tên thì vẫn còn nguyên, một phần vì nó không còn chỉ là một từ: cái tên ấy đã nằm trong một tên miền mà chuỗi cung ứng phần mềm phụ thuộc vào.

Một dự án có thể viết lại câu chuyện đằng sau một cái tên chỉ bằng một commit. Còn việc đổi tên, một khi hệ thống của người khác đã phụ thuộc vào cái tên ấy, sẽ trở thành bài toán chi phí và bảo mật. Trong hệ thống của chính bạn, những cái tên nào bạn vẫn còn đổi được, và những cái tên nào đã thuộc về tất cả những ai đang phụ thuộc vào chúng?

Bài liên quan

Đọc bằng ngôn ngữ khác: English