09/10/2026 · VietTechies · Biên tập
Năm 1981, nhà vật lý lý thuyết 21 tuổi Stephen Wolfram trở thành người trẻ tuổi nhất nhận giải thưởng MacArthur Fellowship, chỉ một năm sau khi ông hoàn thành luận án tiến sĩ vật lý hạt tại Viện Công nghệ California (Caltech) ở tuổi 20 vào năm 1980. Nhập học Đại học Oxford từ năm 17 tuổi trước khi chuyển sang Caltech vào năm 1978, Wolfram đã sở hữu 10 bài báo khoa học khi mới bước sang tuổi 20. Dù vậy, con đường sự nghiệp của ông đã sớm rẽ hướng, rời xa vật lý lý thuyết truyền thống để tiến về phía tính toán tự động và các hệ thống phần mềm hoạt động theo các quy tắc đơn giản.
Khởi đầu với vật lý và tranh chấp tại Caltech
Trong thời gian làm việc tại khoa vật lý của Caltech từ năm 1979 đến 1981, Wolfram đã dẫn dắt dự án phát triển Symbolic Manipulation Program (SMP), một trong những hệ thống đại số máy tính sơ khai. Tuy nhiên, dự án này đã vấp phải mâu thuẫn gay gắt với ban quản lý Caltech xung quanh quyền sở hữu trí tuệ đối với bản quyền phần mềm, bằng sáng chế và việc giảng viên tham gia các hoạt động thương mại bên ngoài. Thất vọng trước những hạn chế mang tính thể chế đối với việc phát triển phần mềm, Wolfram quyết định từ chức tại Caltech. Cuộc tranh chấp này đã định hình phong cách hoạt động độc lập của Wolfram trong suốt sự nghiệp: tách mình khỏi khuôn khổ đại học truyền thống để nắm toàn quyền kiểm soát các sản phẩm phần mềm do ông sáng tạo.
Tế bào tự hành và bước ngoặt rời bỏ viện nghiên cứu
Đến năm 1983, Wolfram chuyển sang làm việc tại Viện Nghiên cứu Cao cấp ở Princeton, chính thức chuyển hướng nghiên cứu từ vật lý hạt sang các hệ tế bào tự hành (cellular automata) đơn giản thông qua mô phỏng máy tính. Ông đã phát triển mã Wolfram, một hệ thống phân loại các tế bào tự hành một chiều, đồng thời đưa ra giả thuyết rằng quy tắc có tên Rule 110 đạt tính toàn vẹn Turing và có khả năng tính toán vạn năng. Sau một thời gian ngắn thành lập Trung tâm Nghiên cứu Hệ thống Phức hợp tại Đại học Illinois vào năm 1986, ông sáng lập công ty Wolfram Research vào năm 1987. Đến ngày 23 tháng 6 năm 1988, Wolfram chính thức phát hành phần mềm Mathematica và vĩnh viễn chia tay môi trường học thuật.
Khung lý thuyết mới về bản chất tự nhiên
Wolfram đã dành trọn một thập kỷ để viết cuốn sách A New Kind of Science, xuất bản vào năm 2002. Tác phẩm lập luận rằng các chương trình tính toán đơn giản có thể giải thích sự phức tạp của tự nhiên tốt hơn nhiều so với các phương trình toán học truyền thống, đồng thời khẳng định rằng sự vận hành của vũ trụ về bản chất là rời rạc. Giới khoa học chính thống đón nhận cuốn sách với thái độ hoài nghi sâu sắc và chỉ trích sự thiếu chặt chẽ về mặt thực nghiệm. Không nản lòng, Wolfram tiếp tục ứng dụng các mô hình tính toán của mình vào công nghệ người dùng cuối, công bố công cụ tìm kiếm tri thức Wolfram Alpha vào tháng 3 năm 2009 và ra mắt dịch vụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên này vào tháng 5 năm 2009 nhằm giải quyết các truy vấn thực tế dựa trên thư viện thuật toán.
Vũ trụ siêu đồ thị và những con số cá nhân
Vào tháng 4 năm 2020, Wolfram giới thiệu dự án Wolfram Physics Project với mục tiêu mô hình hóa toàn bộ các quy luật vật lý cơ bản thông qua các siêu đồ thị (hypergraph) được chi phối bởi những quy tắc viết lại tối giản. Song song với đó, Wolfram vẫn duy trì thói quen theo dõi dữ liệu cá nhân tỉ mỉ bắt đầu từ những năm 1980, ghi lại từng email, cuộc gọi điện thoại, cuộc họp và các chuyển động cơ thể, bao gồm hơn 100 triệu lần gõ phím và quãng đường di chuyển chuột tương đương 100 dặm. Mặc dù các nhà vật lý chính thống vẫn tỏ ra hoài nghi trước mô hình siêu đồ thị này, Wolfram vẫn tiếp tục mở rộng khung lý thuyết tính toán thống nhất của mình trên cả nền tảng phần mềm lẫn khoa học lý thuyết.
Ảnh đầu bài: minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: Stephen Wolfram