08/10/2026 · VietTechies · Biên tập
Năm 1922, Simon Flexner, Giám đốc Viện Nghiên cứu Y khoa Rockefeller ở New York, đã sa thải nhà nghiên cứu Paul de Kruif. Quyết định sa thải được đưa ra sau khi Flexner phát hiện de Kruif chính là tác giả của các bài viết vạch trần trên tạp chí The Century Magazine cùng cuốn sách Our Medicine Men, chỉ trích những thực hành thiếu khoa học và hành vi trục lợi trong y tế. Việc mất vị trí trong phòng thí nghiệm đã buộc de Kruif phải chuyển hướng, từ bỏ công việc nghiên cứu vi khuẩn học để trở thành một cây bút viết văn xuôi toàn thời gian—một bước ngoặt làm thay đổi sâu sắc cách công chúng Mỹ tiếp cận và hiểu về các phát minh khoa học.
Từ xoắn khuẩn ở Michigan đến phòng thí nghiệm Rockefeller
Sinh ngày 2 tháng 3 năm 1890 tại Zeeland, tiểu bang Michigan, de Kruif lớn lên trong một gia đình nhập cư Hà Lan nghiêm khắc. Theo Viện Lịch sử Khoa học (Science History Institute), con đường dẫn ông đến với nghiên cứu y học bắt đầu tại Đại học Michigan, nơi khóa học vi khuẩn học bắt buộc do giáo sư Frederick Novy giảng dạy đã thay đổi hoàn toàn hoài vọng của ông. Ấn tượng trước những nghiên cứu phòng thí nghiệm tỉ mỉ của Novy về xoắn khuẩn, de Kruif đã gia nhập phòng thí nghiệm của Novy với tư cách là trợ lý sinh viên. Sau thời gian phục vụ trong quân ngũ tại Chiến dịch Pancho Villa và Thế chiến thứ nhất, de Kruif trở lại Đại học Michigan vào năm 1919 trên cương vị trợ lý giáo sư, tập trung nghiên cứu vi khuẩn gây viêm họng do liên cầu khuẩn. Đến năm 1920, những thành tựu nghiên cứu đã giúp ông giành được một vị trí nghiên cứu tại Viện Rockefeller ở New York.
Những bài viết vạch trần, sự lưu vong và cuốn sách Microbe Hunters ra đời
Tại Viện Rockefeller, de Kruif ngày càng thất vọng trước tình trạng thương mại hóa tràn lan và lối làm khoa học cẩu thả. Sau khi bị sa thải vào năm 1922, ông đã đưa những trải nghiệm thực tế từ bên trong ngành y vào sự nghiệp sáng tác. De Kruif đã tham gia xây dựng bối cảnh chuyên môn cho tiểu thuyết Arrowsmith xuất bản năm 1925 của Sinclair Lewis, phác họa những xung đột đạo đức trong nghiên cứu y học. Năm 1926, ông xuất bản cuốn sách bán chạy của riêng mình mang tên Microbe Hunters, khắc họa chân dung các nhà nghiên cứu lịch sử như Louis Pasteur và Paul Ehrlich. De Kruif đã mô tả những nhà khoa học này như những nhân vật đầy nhiệt huyết và giàu tinh thần phản biện, biến lĩnh vực vi khuẩn học thành những câu chuyện giàu tính kịch nghệ, từ đó truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ độc giả dấn thân vào con đường khoa học.
Hoạt động xã hội thời Kỳ khủng hoảng và chiến dịch chống bệnh bại liệt
Cuộc đại suy thoái kinh tế năm 1929 đã chuyển hướng sự chú ý của de Kruif sang vấn đề bình đẳng trong y tế cộng đồng. Chứng kiến cảnh nghèo đói cùng cực và sự hạn chế trong tiếp cận dịch vụ y tế, ông đã lên tiếng phản đối việc cắt giảm các dịch vụ xã hội trong cuốn sách Why Keep Them Alive? xuất bản năm 1936. Những nỗ lực vận động của ông thu hút sự chú ý trên toàn quốc, giúp ông được bổ nhiệm vào Ủy ban Dạ hội Sinh nhật Tổng thống Franklin D. Roosevelt năm 1934 và đảm nhận vai trò thư ký Quỹ Quốc gia về Liệt Trẻ em vào năm 1938. Vào ngày 28 tháng 1 năm 1938, một làn sóng quyên góp từng đồng 10 xu đã đổ về Nhà Trắng, khởi đầu cho chiến dịch March of Dimes dưới sự điều hành của de Kruif nhằm gây quỹ cho nghiên cứu bệnh bại liệt trên phạm vi toàn quốc.
Truyền thông đại chúng và di sản của góc nhìn khoa học
Vào thập niên 1950, de Kruif chuyển sang viết cho các tạp chí phổ thông như Reader’s Digest, Ladies’ Home Journal và Country Gentleman, tiếp cận trực tiếp độc giả để quảng bá các loại vitamin và thuốc kháng histamine thương mại. Bằng cách khuyến khích công chúng yêu cầu các phương pháp điều trị mới, ông thường xuyên tranh cãi với các tổ chức y tế bảo thủ vốn e ngại việc chấp thuận những loại thuốc chưa qua kiểm chứng.
Dù sự hào hứng của de Kruif ở giai đoạn cuối sự nghiệp đối với các liệu pháp chưa được chứng minh gặp phải nhiều lời chỉ trích, phong cách kể chuyện sinh động của ông đã vĩnh viễn làm thay đổi cách thức truyền thông khoa học. Bằng việc xây dựng hình ảnh các nhà nghiên cứu như những người hùng gần gũi và hỗ trợ tổ chức các chiến dịch gây quỹ quy mô quốc gia như March of Dimes, de Kruif đã thiết lập một mô hình bền vững cho việc vận động khoa học đại chúng, kết nối trực tiếp các phát minh trong phòng thí nghiệm với sự tham gia của cộng đồng.
Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: Paul de Kruif