08/10/2026 · VietTechies · Biên tập
Vào ngày 10 tháng 9 năm 1990, một ứng dụng mạng mới ra đời nhằm giải quyết bài toán ngày càng nhức nhối trên Internet thời kỳ đầu: tìm kiếm các tập tin cụ thể nằm rải rác trên những máy chủ từ xa. Được phát triển bởi Alan Emtage, một sinh viên khoa khoa học máy tính tại Đại học McGill ở Montreal, Quebec, Canada, hệ thống này mang tên Archie. Đây được coi là công cụ tìm kiếm đầu tiên được ghi nhận có khả năng định vị các tệp nội dung thay vì chỉ tìm thông tin người dùng mạng. Bằng cách thu thập dữ liệu chỉ mục từ các máy chủ công cộng, phần mềm của Emtage đã thay thế việc tìm tệp thủ công bằng một cơ sở dữ liệu tập trung, tự động và cho phép tra cứu dễ dàng.
Tìm kiếm người dùng trước khi tìm kiếm tệp nội dung
Trước khi các công cụ tìm kiếm nội dung xuất hiện, những danh mục mạng ban đầu hầu như chỉ tập trung vào việc tìm kiếm thông tin cá nhân thay vì phần mềm hay tài liệu. Theo các tài liệu lịch sử, giao thức tìm kiếm người dùng WHOIS đã hoạt động từ năm 1982, tiếp đó là dịch vụ Knowbot Information Service vào năm 1989, cho phép người dùng truy vấn danh bạ người dùng trên nhiều mạng khác nhau. Mặc dù vậy, để định vị một phần mềm hoặc tệp dữ liệu cụ thể, người dùng bắt buộc phải biết chính xác địa chỉ máy chủ lưu trữ từ trước. Khi các máy chủ web bắt đầu bùng nổ ngay sau đó, giới quản trị ban đầu phải theo dõi các trang mới theo phương pháp thủ công. Chẳng hạn, Trung tâm Ứng dụng Siêu máy tính Quốc gia (NCSA) từng duy trì một danh sách biên tập thủ công mang tên What's New! trên trang web của mình để giới thiệu các máy chủ web mới tới cộng đồng mạng.
Tự động hóa chỉ mục trên máy chủ FTP ẩn danh
Nhằm tối ưu hóa việc tìm kiếm các kho lưu trữ tệp, Emtage đã phát triển Archie để đánh chỉ mục một cách hệ thống cho nội dung lưu trên các trang dùng giao thức truyền tệp FTP công cộng. Tên gọi Archie được rút gọn trực tiếp từ từ archive (kho lưu trữ) bằng cách đơn giản là bỏ đi chữ cái v. Hệ thống hoạt động bằng cách tự động tải về danh mục tệp từ mọi máy chủ FTP ẩn danh công cộng, sau đó tổng hợp thành một cơ sở dữ liệu tên tệp tập trung và có thể tra cứu. Do dung lượng lưu trữ và băng thông mạng thời đó còn rất hạn chế, Archie không đánh chỉ mục toàn bộ nội dung bên trong của tệp mà chỉ tập trung vào tên tệp và đường dẫn thư mục.
Nhân vật truyện tranh và các công cụ tìm kiếm Gopher
Cách đặt tên của Emtage vô tình tạo nên một tiền lệ thú vị cho các tiện ích danh mục Internet thời kỳ đầu. Sau khi giao thức Gopher được Mark McCahill tại Đại học Minnesota tạo ra vào năm 1991, các nhà phát triển đã xây dựng những công cụ tìm kiếm dành riêng cho hệ thống menu Gopher. Họ đặt tên các ứng dụng này là Veronica và Jughead. Trong khi Veronica cung cấp khả năng tìm kiếm theo từ khóa trên toàn bộ các tiêu đề menu Gopher toàn mạng, thì Jughead lại trích xuất thông tin menu từ từng máy chủ cụ thể. Dù Emtage không lấy tên Archie từ bộ truyện tranh nổi tiếng cùng tên, những người sáng tạo ra Veronica và Jughead lại chủ động đặt tên công cụ của mình theo các nhân vật thuộc bộ truyện tranh Archie Comics.
Từ danh mục thư mục đến công cụ thu thập dữ liệu toàn văn
Phương pháp đánh chỉ mục theo tên tệp của Archie đã đặt nền móng khái niệm cho sự phát triển của các công cụ tìm kiếm web tự động sau này. Vào ngày 2 tháng 9 năm 1993, W3Catalog ra mắt như một công cụ tìm kiếm web sơ khai, hoạt động dựa trên các kịch bản giúp chuẩn hóa những danh sách thu thập thủ công. Đến tháng 12 năm 1993, Jonathon Fletcher tạo ra JumpStation, tích hợp cả ba tính năng thu thập dữ liệu web (crawling), đánh chỉ mục (indexing) và tìm kiếm (searching) vào một tiện ích duy nhất. Sang năm 1994, WebCrawler giới thiệu khả năng đánh chỉ mục toàn văn trên các trang web, cho phép người dùng truy vấn bất kỳ từ nào có trong tài liệu thay vì chỉ phụ thuộc vào tên tệp.
Archie đã đặt ra nền tảng quan trọng cho khái niệm đánh chỉ mục danh mục tự động, chứng minh rằng một cơ sở dữ liệu có khả năng tra cứu có thể sắp xếp hiệu quả nguồn tài nguyên mạng rộng lớn ngay cả trước khi robot thu thập dữ liệu hiện đại ra đời.
Ảnh đầu bài: minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: Search engine