05/10/2026 · VietTechies · Biên tập
Tháng 1 năm 1989, AT&T công bố thành lập UNIX Software Operation, chuyển hoạt động thương mại hóa Unix khỏi Bell Labs tại Murray Hill sang một cơ sở chuyên biệt cách đó vài dặm ở Summit, New Jersey. Đợt tái cấu trúc tổ chức này nhằm mục đích tách riêng mảng cấp phép mã nguồn Unix của AT&T khỏi mảng kinh doanh phần cứng máy tính. Đến tháng 11 năm 1989, AT&T chính thức thành lập đơn vị này thành một công ty con độc lập có tên Unix System Laboratories (USL), giao quyền quản lý doanh nghiệp cho giám đốc điều hành Larry Dooling, người trước đó giữ chức phó chủ tịch tại AT&T Data Systems Group.
Chuẩn hóa mã nguồn System V
Dưới thời Dooling, USL tập trung hợp nhất bức tranh hệ điều hành Unix đang bị phân mảnh thành một chuẩn thương mại chung. Tháng 11 năm 1989, nhóm cho ra mắt UNIX System V Release 4 tại triển lãm thương mại Unix Expo ở New York. Được xây dựng như một dự án phát triển chung với Sun Microsystems, Release 4 tích hợp các tính năng từ System V, BSD và Xenix vào một nền tảng mã nguồn duy nhất. Theo thông tin trên Wikipedia về Unix System Laboratories, các buổi trình diễn tại sự kiện đã cho thấy các ứng dụng của Release 4 vận hành trên mười bảy nền tảng phần cứng của các hãng khác nhau, trước khi bản dành cho người dùng cuối chính thức trình làng vào năm 1990.
Tách công ty độc lập và thay đổi nhân sự cấp cao
Nhằm giảm bớt sự kiểm soát độc quyền của AT&T đối với Unix và tạo sự yên tâm cho các nhà sản xuất máy tính đối thủ, AT&T đã bán 22% cổ phần của USL với giá khoảng 65 triệu USD vào tháng 4 năm 1991. Mười một nhà cung cấp máy tính bên ngoài đã mua lại cổ phần này, bao gồm Sun Microsystems, Fujitsu và Novell. Vào thời điểm bán cổ phần, USL sử dụng khoảng 500 nhân sự, duy trì 2.400 khách hàng thương mại và tạo ra doanh thu hằng năm khoảng 100 triệu USD. Tháng 11 năm 1991, nhà quản lý người Hà Lan Roel Pieper thay thế Dooling đảm nhận vị trí chủ tịch kiêm giám đốc điều hành nhằm thúc đẩy đà tăng trưởng thương mại.
Tham vọng trên máy tính cá nhân và các vụ kiện bản quyền
Dưới sự dẫn dắt của Pieper, USL mở rộng quy mô ra khỏi thị trường máy trạm truyền thống để hướng tới máy tính cá nhân, đồng thời kiên quyết bảo vệ bản quyền phần mềm của mình. Tháng 12 năm 1991, USL cùng Novell thành lập liên doanh Univel để phát triển UnixWare 1.0, một hệ điều hành dạng đóng gói thương mại thiết kế cho kiến trúc Intel. Cùng lúc đó, USL khởi xướng vụ kiện sở hữu trí tuệ lớn. Năm 1992, USL đệ đơn kiện bản quyền và nhãn hiệu chống lại Berkeley Software Design, Inc. và Đại học California, yêu cầu tòa án ban hành lệnh cấm phân phối phiên bản phần mềm Net/2 của trường đại học này.
Vụ thâu tóm của Novell
Dù Univel nỗ lực đưa Unix lên máy tính cá nhân dùng chip Intel, doanh số ban đầu của UnixWare vẫn chậm chạp do sự cạnh tranh gay gắt từ Windows cùng các nghĩa vụ trả phí bản quyền cho bên thứ ba. Ngày 21 tháng 12 năm 1992, Novell công bố thương vụ thâu tóm toàn bộ, mua lại USL cùng các tài sản Unix với giá 335 triệu USD bằng cổ phiếu. Giao dịch hoàn tất vào tháng 6 năm 1993, hợp nhất USL vào Unix Systems Group mới thành lập của Novell dưới quyền phó chủ tịch Kanwal Rekhi, sau đó Pieper rời công ty vào tháng 8 năm 1993.
Tháng 12 năm 1992, Novell mua đứt USL với giá 335 triệu USD bằng cổ phiếu, khép lại chặng đường của một phòng thí nghiệm độc lập và chuyển giao mã nguồn cốt lõi của Unix cho một công ty mẹ mới. Đợt chuyển giao này đã làm thay đổi quyền sở hữu bộ mã nguồn nền tảng máy tính, vốn sau đó tiếp tục qua tay nhiều chủ sở hữu doanh nghiệp khác nhau, trực tiếp nhào nặn các hệ thống Unix doanh nghiệp hiện đại cũng như các vụ tranh chấp sở hữu trí tuệ kéo dài trong ngành công nghệ.
Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: Unix System Laboratories