05/10/2026 · VietTechies · Biên tập
Trước khi con người có thể bước lên những chuyến tàu vũ trụ, giới khoa học giữa thế kỷ 20 phải đối mặt với một câu hỏi hóc búa: liệu cơ thể sống có thể chịu đựng được gia tốc cực đại khi phóng tàu và trạng thái phi trọng lực trong không gian hay không? Để giải đáp thắc mắc này, các nhà nghiên cứu tại Hoa Kỳ và Liên Xô đã tiến hành hàng loạt chuyến bay thử nghiệm sinh học mang theo chuột, chó và các loài linh trưởng.
Những chuyến bay thử nghiệm đầu tiên
Theo các báo cáo lịch sử của NASA, những thử nghiệm đầu tiên của Mỹ bắt đầu từ cuối những năm 1940 bằng việc dùng tên lửa V-2 thu được để đưa khỉ rhesus lên không trung, dù nhiều chuyến bay thất bại khi va chạm đất gây tử vong cho động vật. Trong khi đó, nhà thiết kế tên lửa Liên Xô Sergei Korolev cùng đội ngũ y sinh đã chọn những chú chó cái đi lạc nhờ bản tính bình tĩnh và dễ mặc trang phục thử nghiệm. Vào tháng 8 năm 1951, hai chú chó Dezik và Tsygan đã trở thành những sinh vật thuộc loài chó đầu tiên bay vào không gian cận quỹ đạo và trở về an toàn.
Đến ngày 3 tháng 11 năm 1957, bước ngoặt lớn xảy ra khi Liên Xô phóng tàu Sputnik 2 mang theo Laika, một chú chó lai lang thang. Laika trở thành sinh vật sống đầu tiên bay vào quỹ đạo Trái Đất. Do công nghệ hỗ trợ sự sống và thu hồi tàu thời đó còn rất sơ khai, chuyến bay của Laika không có cơ chế trở về, khiến chú chó qua đời chỉ vài giờ sau khi phóng. Chuyến đi của Laika đã phản ánh cả những rào cản kỹ thuật khổng lồ lẫn những tổn thất nặng nề trong cuộc đua vào không gian.
Mở đường cho các phi hành gia con người
Khi thiết kế tàu vũ trụ dần hoàn thiện, các đội ngũ y tế Mỹ bắt đầu kiểm thử hệ thống thoát hiểm và khả năng sinh tồn dài hạn. Tháng 12 năm 1959, chú khỉ rhesus tên Sam đã sống sót sau thao tác hủy chuyến bay ở tốc độ cao trong khoang Mercury trên tên lửa Little Joe. Tháng 1 năm 1961, chú tinh tinh trẻ Ham tham gia chuyến bay cận quỹ đạo Mercury-Redstone; trong suốt chuyến bay, Ham vẫn gạt các cần điều khiển, chứng minh rằng khả năng nhận thức và vận động không bị ảnh hưởng trong môi trường phi trọng lực. Ít tháng sau, chú tinh tinh Enos hoàn thành hai vòng bay quanh quỹ đạo Trái Đất, xác nhận hệ thống tàu vũ trụ đã sẵn sàng cho con người.
Những chuyến bay tiên phong của động vật đã cung cấp dữ liệu sinh lý từ xa vô giá, tạo tiền đề trực tiếp cho các sứ mệnh lịch sử của Alan Shepard và John Glenn. Nhìn lại lịch sử, câu chuyện của chúng là một khoảng lặng gợi nhiều suy ngẫm: những thành tựu vĩ đại của con người trong hành trình chinh phục vũ trụ đều bắt đầu từ sự cống hiến thầm lặng của những sinh vật tiên phong ấy.
Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.