28/09/2026 · VietTechies · Biên tập
Rodney Brooks đã thách thức một giả định có ảnh hưởng lớn trong trí tuệ nhân tạo: robot phải tạo ra mô hình chi tiết về môi trường rồi mới tính toán hành động. Ông đề xuất bắt đầu từ chính hành động. Máy móc có thể cảm nhận thế giới, phản ứng bằng những hành vi đơn giản và tạo nên sự phức tạp qua tương tác giữa các hành vi ấy. Theo cách nhìn này, trí thông minh không chỉ nằm trong suy luận trừu tượng mà còn có thể xuất hiện khi hệ thống trực tiếp đối diện với thực tế.
Từ toán học đến máy móc
Sinh năm 1954 tại Adelaide, Brooks theo học toán học thuần túy tại Flinders University. Cơ hội sử dụng máy tính lớn của trường đã chuyển hướng mối quan tâm của ông sang điện toán. Sau đó, ông đến Mỹ học với John McCarthy, một nhà tiên phong về AI, tại Stanford. Luận án tiến sĩ năm 1981 của Brooks nghiên cứu thị giác máy tính dựa trên mô hình, đặt ông trong dòng AI truyền thống mà về sau ông sẽ đặt câu hỏi.
Sau các vị trí nghiên cứu và giảng dạy tại Carnegie Mellon, MIT và Stanford, Brooks gia nhập đội ngũ giảng viên MIT năm 1984. Về sau, ông lần lượt lãnh đạo Artificial Intelligence Laboratory và đơn vị kế nhiệm là Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory. Từ vị trí có ảnh hưởng này, ông thúc đẩy cách tiếp cận từ dưới lên, lấy hành vi làm trọng tâm thay vì xây dựng một biểu diễn cầu kỳ về toàn bộ thế giới.
Sự phức tạp từ những hành vi đơn giản
Brooks và các cộng sự cho thấy những robot tương đối đơn giản, có hình dáng giống côn trùng, vẫn có thể biểu hiện hành vi phức tạp đến bất ngờ. Thay vì phụ thuộc vào một mô hình thế giới đòi hỏi khối lượng tính toán lớn, máy có thể kết nối trực tiếp hơn giữa nhận thức và hành động. Khi nhiều hành vi nhỏ phối hợp, robot có thể di chuyển và phản ứng theo cách phong phú hơn những gì từng cơ chế riêng lẻ gợi ra.
Ý tưởng này không dừng ở các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. Brooks và sinh viên đã đề xuất robot phục vụ thám hiểm Sao Hỏa cũng như xử lý bom đạn chưa nổ. Dự án Cog khám phá một hướng khác: liệu robot hình người có thể phát triển năng lực thông qua quá trình liên tục tương tác với con người hay không. Trong các công trình ấy, việc chế tạo robot vừa là hoạt động kỹ thuật, vừa là phương pháp nghiên cứu trí thông minh của con người.
Đưa ý tưởng ra thế giới thực
Brooks cũng đưa robot học vào lĩnh vực thương mại. Ông đồng sáng lập iRobot, công ty tạo ra máy hút bụi Roomba được sử dụng đặc biệt rộng rãi. Sau đó, ông thành lập Heartland Robotics, về sau đổi tên thành Rethink Robotics, để phát triển robot cho sản xuất. Khi công ty này đóng cửa năm 2018, ông tiếp tục trở thành đồng sáng lập kiêm giám đốc công nghệ của Robust.AI, doanh nghiệp ra đời năm 2019.
Bài học rộng hơn ở đây là một suy ngẫm biên tập, không phải nguyên tắc áp dụng cho mọi trường hợp: đôi khi một vấn đề khó trở nên dễ tiếp cận hơn khi nhà thiết kế không đòi hỏi phải có lý thuyết hoàn chỉnh trước khi cho phép hệ thống hành động. Sự nghiệp của Brooks cho thấy giá trị sáng tạo của việc kiểm nghiệm ý tưởng bằng những cỗ máy phải ứng phó với thế giới vật chất. Robot của ông đã cụ thể hóa một lập luận triết học: trí thông minh có thể bộc lộ không chỉ qua những gì hệ thống biểu diễn, mà còn qua hiệu quả hành động của nó.
Ảnh đầu bài: minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu.
Nguồn: Rodney Brooks